FANDOM



Gwiazda Ten artykuł zajął V miejsce w plebiscycie na najlepszy artykuł 2018. Gratulujemy!


Medal Ten artykuł otrzymał medal, więc na pewno jest bardzo fajny.

I wojna światowa, wielka wojna – jedna z większych ustawek w historii, trwająca w latach 1914-1918, według niektórych historyków rozpoczynająca XX wiek. Głupi oni, przecież wiadomo, że zaczął się w 1901. Wojna ogarnęła niemal cały świat, z wyjątkiem Antarktydy (za zimno) i Polski (nie było jej na mapach). Skończyła się jeszcze większym chaosem nazywanym dwudziestoleciem międzywojennym.

Geneza edytuj

Od czasu Napoleona w Europie nie było właściwie żadnej istotnej wojny. Gdzieś po drodze była Wiosna Ludów, potem wojna krymska na wschodzie, wojna francusko-pruska na zachodzie, ale to wszystko było mało. Każdy władca miał już niezaspokojoną niczym chęć wysłania swoich obywateli na front jako mięso armatnie - dla dobra ojczyzny oczywiście. Plany i sojusze były gotowe, sprzęt zresztą też. Potrzebny był tylko pretekst.

Ten pojawił się w szczerym polu, jakim jest stolica Bośni, Sarajewo. Austriacki arcyksiążę Franciszek Ferdynand wybrał się na wycieczkę krajoznawczą dookoła miasta. Na wieść o tym serbska organizacja nacjonalistyczna za każdym krzaczkiem rozstawiła uzbrojonych w proce bojowników. Któryś w końcu trafił. Urażone Austro-Węgry jako zadośćuczynienia zażądały przyłączenia Serbii do jego terytorium. Nie wiedzieć czemu, Serbowie propozycję odrzucili, w związku z czym 28 lipca 1914 Austro-Węgry wypowiedziały im wojnę.

Efekt domina edytuj

Guerre 14-18-Humour-L'ingordo, trop dur-1915

Zjem cię, Kamczatko! Om nom nom nom nom!

Ha, to była świetna okazja, żeby móc się bez sensu ponaparzać! Pierwsza zauważyła to Rosja, która 29 lipca zarządziła mobilizację wojsk przeciwko Austro-Węgrom. Gdyby stanęli po ich stronie, to byłoby za proste, bo Serbia nie miałaby żadnych szans. 1 sierpnia do zabawy przyłączyła się II Rzesza, 3 sierpnia wciągając Francję. 4 sierpnia dołączyły się Wielka Brytania i Belgia, a 10 sierpnia Turcja. Będzie, będzie zabawa, będzie się działo...

Strony konfliktu edytuj

Chociaż każdy kraj tak naprawdę początkowo wypowiadał wojnę tylko jednemu innemu, prędzej czy później stworzyły się dwie dość regularne strony konfliktu.

Ententa edytuj

Ententa przede wszystkim była porozumieniem Rosji, Francji i Wielkiej Brytanii. Zwłaszcza sojusz tych dwóch ostatnich państw byłby jeszcze 10 lat wcześniej uznany za absurdalną sprzeczność. Niejako z przymusu dołączyła się Serbia, oprócz tego w miarę aktywne były Australia i Nowa Zelandia i, tak na złość fanom II wojny światowej, Japonia. Kiedy w 1917 dołączyły się Stany Zjednoczone, nagle chęć wsparcia ententy wyraziło jakieś 3/4 świata. W tym Włochy.

Państwa centralne edytuj

Państwa centralne opierały się na Niemcach I i Niemcach II. Dość znacznie wspierały je Bułgaria i Turcja, ponadto sprzymierzonych było parę popierdółek pokroju Azerbejdżanu. No i Włochy.

Front zachodni edytuj

Royal Irish Rifles ration party Somme July 1916

Impreza z okazji drugiej rocznicy siedzenia w rowie

Plan Niemców zakładał szybkie wykurzenie Francuzów do oceanu, a następnie przerzucenie wszystkich wojsk na wschód i ganianie cara po Syberii. W tym celu zebrali gigantyczną armię i ruszyli na Belgię (element zaskoczenia, hehe), bo stamtąd blisko do Paryża. Niemniej nieco nie wyszło - kiedy celnicy oglądali jeszcze bagaże tyłów na niemiecko-belgijskim przejściu granicznym, Francuzi jak nie oni wklepali przodom nad Marną. Niemcy nieco się cofnęli, zbudowali okopy i tam siedzieli. To samo zrobili Francuzi. Siedzieli tak w tych rowach przez 3 lata.

Próbując przełamać linię frontu, obie strony testowały przy okazji nowe metody walki. Niemcy wypuszczali w kierunku aliantów trujące gazy w ilościach hurtowych. Problem pojawiał się, kiedy wiatr zmieniał kierunek. Kiedy żołnierze ententy przywieźli sobie maski gazowe, państwa centralne przerzuciły się na bombowce i karabiny maszynowe, które okazały się nieco skuteczniejsze. Brytyjczycy natomiast po raz pierwszy użyli czołgów. Maszyny były w stanie bezproblemowo przebić się przez linię frontu, nie miały jednak kierownicy ani hamulców, więc najczęściej natarcie kończyły 100 km dalej na jakimś solidniejszym domu, po drodze tratując licznych przechodniów i niewinne stada owiec.

Walki przede wszystkim nauczyły dowódców doceniać małe rzeczy osiągane bezsensownie dużym kosztem. Od lutego do grudnia 1916 trwała bitwa pod Verdun, tocząca się o jeden tylko fort. Od lipca do listopada w bitwie nad Sommą Brytyjczykom udało się przesunąć front o jakieś 12 kilometrów za cenę ponad miliona ofiar. Hura?

W 1917 do walk na froncie zachodnim przyłączyli się Amerykanie. Co prawda nadpływali dość powoli, bo i statki miały ograniczoną ładowność, ale świeża krew dobrze zrobiła wojskom ententy. Niemcy też zdawali sobie z tego sprawę i wiosną 1918 przeprowadzili ostatnią, desperacką ofensywę. D..., nie udało się. Od tego momentu front przesuwał się na wschód. Jesienią 1918 marynarze niemieccy, zamiast walczyć z wrogiem, zajęli się obalaniem cesarza. Skutecznym. 1:0 dla ententy.

Front wschodni edytuj

British Mark I male tank Somme 25 September 1916

To mi przypomina... w sumie nie wiem, co mi to przypomina. Ale na pewno nie czołg

Początek walk na wschodzie był zupełnie odwrotny względem zachodu - mianowicie to Rosjanie ruszyli na Niemców z szybką ofensywą, ale pod Tannenbergiem dostali w kość i się wycofali. Szczęśliwie dla cara, były jeszcze Austro-Węgry, których wojska z piskiem i płaczem uciekły za Karpaty.

Dopiero w 1915, kiedy sytuacja na zachodzie zaczęła przypominać zapauzowany film, Niemcy przerzucili część oddziałów na wschód. Wtedy już w ogóle poszło gładko - bo Rosja duża, a pilnować tego nie ma komu. Kiedy znaleźli się wreszcie chętni w postaci żołnierzy innych państw ententy, okazało się, że nie bardzo jak jest tego pilnować, bo nie idzie się tam dostać. Turcy stojący na brzegu wejścia na Morze Czarne dziurawili każdy wpływający tam statek. Na śmierć. Chcąc to zmienić, alianci zorganizowali desant na turecką plażę, zakończony po 7 miesiącach fiaskiem... i 130 tysiącami ofiar. Ojtam ojtam.

Można powiedzieć, że sytuacja Rosjan była w związku z tym beznadziejna. Jeszcze bardziej beznadziejna stała się w 1917, kiedy to bolszewicy obalili cara i wywołali dwie rewolucje i wojnę domową. Raczej nie wyglądali na zainteresowanych walką z Niemcami. Punkt dla państw centralnych, 1:1.

Fronty południowe edytuj

Walki na Bałkanach początkowo toczyły się między Austro-Węgrami a Serbią, a Serbowie wcale nie byli w nich na straconej pozycji. Kiedy po stronie państw centralnych do wojny dołączyła Bułgaria, sytuacja znowu się zrównoważyła dzięki wsparciu brytyjsko-francuskiemu. Ogółem wojna na wyczerpanie jeszcze bardziej, niż na zachodzie, nuda totalna. Wyróżnić można jedynie Rumunię, która wysłała całe swoje wojsko do Węgier bez pozostawienia w kraju jakichkolwiek sensownych fortec. Za tydzień w Bukareszcie obwarowali się Niemcy. Ostatecznie pierwsza wyczerpała się Bułgaria, w związku z czym ostatecznie poddała się bez żadnej większej rzezi. 2:1 dla ententy.

Włochy, choć jeszcze pod koniec XIX wieku podpisały sojusz z resztą państw centralnych, ostatecznie poparły tych drugich. Na szczęście dla nich, poza paroma dolinami wzdłuż całej granicy z Austriakami ciągnęły się Alpy, co znacznie ułatwiło makaroniarzom obronę. Całe walki skupiały się na siedzeniu wzdłuż granicy i rzucaniu kamieni ponad górami z nadzieją, że jakiś przeciwnik po drugiej stronie dostanie po głowie. Dopiero w listopadzie 1918, kiedy porażka była pewna, wojska austriackie uciekły. Włosi przypisali sobie ten spektakularny sukces. 3:1 dla ententy, ententa zwycięża!

Efekt wojny edytuj

W wyniku wojny rozpadły się dwa mocarstwa europejskie, a trzecie zmieniło swój charakter, co wygenerowało kilkanaście nowych państw (z Polską na czele) - i kolejne konflikty z racji tego, że państwa te nie za bardzo mogły się dogadać w sprawie swoich granic.

W 1919 odbyła się konferencja pokojowa w Paryżu, na której podpisano traktat wersalski. Jego podstawowy przekaz był taki, że to Niemcy są źródłem wszelkiego zła i że najlepiej byłoby w ogóle ich zatopić. Czesi wreszcie mieliby dostęp do morza!

Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.